नेपालका विभिन्न जिल्लाहरुका ग्रामीण बस्तीहरुबाट मानव तस्करहरुले मानिसहरुलाई प्रलोभनमा पारी भारतको विभिन्न शहरहरुमा लगि अवैध रुपले मानव अङ्ग मृगौला (किट्नी) झिकेर बिक्री गरेको समाचारहरु प्रकाशित भएका छन् ।
नेपाल प्रहरी प्रधान कार्यालय मानव बेचविखन अनुसन्धान ब्यूरोले ०८२ भदौ १५ गते प्रकाशित प्रेस विज्ञप्ती अनुसार अवैध रुपमा मानव अङ्ग मृगौला भिक्ने कार्यमा संलग्न रहेको आरोपमा राकेश नेपाली, समिर नेपाली र राजकुमार नेपालीलाई ०८२ साउन २० गते प्रहरीले गिरफ्तार गरेको थियो ।
मृगौला पीडितहरुको उजुरी तथा सूचना र गिरफ्तार गरिएका तीन जनाको बयानको आधारमा मिगौलाको व्यापार गर्नेहरुको मुख्य व्यक्तिको रुपमा परिचित रहेका सिन्धुपाल्चोक जिल्ला सुनकोशी गाउँपालिका—७ थुम्पाखरका ३८ वर्षीय श्यामकृष्ण भण्डारी र इन्द्रावती गाउँपालिका— २ कुन्चोकका २९ वर्षीय सुजन भारतीलाई प्रहरीले गिरफ्तार गरेको छ । श्यामकृष्ण भण्डारीलाई कञ्चनपुर जिल्लाको गड्डा प्रहरी चौकीको सीमानाबाट र सुजन भारतीलाई पर्सा जिल्लाको बिरगञ्ज स्थित सीमानाकाबाट गिरफ्तार गरेको प्रहरीले जनाएको छ । त्यसैगरी मृगौला दाता सङ्कलन गर्ने सविन पन्त र राजकुमार तमाङलाई पनि ०८२ भदौ १५ गते काठमाडौँबाट प्रहरीले गिरफ्तार गरेको प्रहरीले जनाएको छ ।
प्रहरीले गिरफ्तार गरेका आरोपितहरुले सिन्धुपाल्चोक, सिन्धुली, काभ्रे, नुवाकोट लगायत जिल्लाबाट मानव बेचविखनको उद्देश्यले मानिसलाई प्रलोभनमा पारी भारतको नयाँ दिल्लीमा लगेर गैरकानुनी रुपमा मृगौला झिक्ने गरेको आरोप छ ।
प्रहरीले गिरफ्तार गरेका श्यामकृष्ण भण्डारी र सुजन भारती नयाँ दिल्ली स्थित लाजपत नगरमा अस्थायी रुपमा बस्दै आएका थिए । नेपालबाट मृगौला दाता दिल्ली पुर्याएपछि उनीहरुले प्रतिव्यक्ति ९ लाख ४० हजार रुपियाँमा मृगौलाको रकम लिने गरेको स्वीकार गरेको प्रहरीले जनाएको छ । तर मृगौला दाताहरुलाई भने ५ हजार रुपियाँ दिएर नेपाल फर्काउने गरेका थिए ।
चार जना पीडितहरुले प्रहरीलाई दिएको बयान अनुसार एउटा मृगौला दिँदैमा मानिस नमर्ने र एक जनालाई ६ लाख रुपियाँ दिने भन्दै आरोपितले फकाउने गरेका थिए । त्यसैगरी मृगौला दिन तयार हुनेहरुलाई गाडीको व्यवस्था गरी दिल्लीसम्म पुर्याउने र मृगौला झिकेर पुनः गाडी मार्फत नेपाल ल्याइदिने गरेका थिए । मृगौला दिन दिल्ली पुर्याएका व्यक्तिहरुलाई होटलमा छुट्टा छुट्टै राख्ने गरेको र होटलबाट निकाली आँखामा पट्टीबाँधी गाडिमा राखि अज्ञात स्थलमा लगेर इञ्जेक्सन लगाएर बेहोस बनाइ मृगौला झिक्ने गरेको पीडितले बताएका छन् । मृगौला झिकेको चार दिनसम्म अस्पतालमा राख्ने गरेको र त्यसपछि गाडीमा राखी पुनः नेपाल पठाउने गरेको भनाइ छ ।
मृगौला ब्यापारको आरोपमा श्यामकृष्ण भण्डारीले प्रहरीलाई दिएको बयान अनुसार सिन्धुपाल्चोक, काभ्रे, नुवाकोट लगायतका ग्रामीण भेगका व्यक्तिहरुलाई भारतको ग्रेटर नोयडा स्थित यथार्थ अस्पताल र त्यही शहरको विभिन्न क्लिनिकका कर्मचारी तथा एजेण्टसँग समन्वय गरी २५ जना व्यक्तिको मृगौला झिक्न लगाई पैसा लिएको खुलेको प्रहरी ब्यूरोका सूचना अधिकारी प्रहरी उपरीक्षक नरेन्द्र कुँवरले विज्ञप्ती मार्फत बताउनु भएको छ ।
नेपालमा सबैभन्दा बढी मृगौला बेचविखनबाट प्रभावित भएकाहरुमा सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको सुनकोशी, इन्द्रावती गाउँपालिका भित्रका गरिब परिवारका ब्यक्तिहरु रहेका छन् । त्यसैगरी काभ्रे जिल्लाको पाँचखाल नगरपालिका भित्रको विभिन्न वडाहरुका व्यक्तिहरु प्रभावित रहेको तत्थ्यहरुमा खुलेको छ । गरिवीको फाइदा उठाउदै झुक्याएर मृगौला बेचविखन गर्न बाध्य बनाउने र पहिला मृगौला बेच्ने केही व्यक्ति नै पछि गएर दलाल बन्ने गरेको तत्थ्यले पुष्टी गरेको छ ।
मृगौला बिक्री गर्ने दलालीको सञ्जाल गाउँदेखि काठमाडौँसम्म र काठमाडौँदेखि भारतको नयाँ दिल्ली शहरसम्म हुने गरेको देखिएको छ । शहरमा बसेर सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको ग्रामीण बस्तीहरुलाई दलालहरुले मृगौला बेचविखनको बजारको रुपमा लिने गरेका छन् । खासगरी सीमान्तकृत र गरिब विपन्न परिवारमा दलालहरुले प्रवेश गरेको पाइन्छ ।
मृगौला बेचविखनबाट पीडित भएकाहरु मानसिक आघात व्यहोरिरहेका छन् । मानसिक आघातले मृगौला पीडित आफूलाई एक्लो र बिरानो ठान्दछन् । दालालहरुले दिन्छु भनेर बाचा गरेको रकम आफूले नपाउँदा र शरिरको अङ्ग बेचेर पनि आर्थिक अवस्था सुधार नहुँदा पश्चातापमा परेको देखिन्छ ।
नेपालको संविधान २०७२ भाग ३ को मौलिक हक र कर्तब्य सम्वन्धमा, धारा २९ को शोषणबिरुद्ध हक अनुसार मानिसलाई बेचविखन गर्न, दास बनाउन र इच्छाविरुद्ध काममा लगाउन पाइदैन । संविधानको मौलिक हक र कर्तव्यको धारा ३९ अनुसार कुनै पनि बालवालिकाहरुलाई गैरकानुनी ओसारपसार वा बन्धक राख्न पाइने छैन ।
मानव बेचविखन तथा ओसारपसार नियन्त्रण ऐन २०६४ ले अङ्ग बेचविखनलाई पनि मानव बेचविखनको रुपमा लिएको छ । ऐनको दफा १५ (१) ‘ग’ अनुसार प्रचलित कानुन बमोजिम बाहेक मानिसको अङ्ग झिक्नेलाई १० वर्ष कैद र दुइलाख देखि ५ लाख रुपियाँसम्म जरिवाना हुने व्यवस्था गरेको छ ।
मानव बेचविखन तथा ओसारपसार नियन्त्रण ऐन कार्यान्वयनमा आएको १८ वर्ष पुरा हुनलाग्दा पनि मृगौला बेचविखनका सबै आरोपितहरु कनुनी दायरामा आउन सकेका छैनन् ।