दैनिक उपभोग्य खाद्यान्य तथा तरकारीको मूल्य पछिल्लो समय अत्यधिक वृद्धि भएसँगै ठूला चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा उपभोक्ता मूल्यवृद्धिको मारमा परेका छन् ।
चाडपर्व नजिकिएसँगै उद्योगी–व्यापारीले खाद्य वस्तु लगायतका हरेक सामग्रीको आफूखुसी मूल्य निर्धारण गर्दा सरकार र उपभोक्ताको अधिकारको क्षेत्र हेर्ने उद्योग तथा वाणिज्य संघ र उपभोक्ता हित समितिले चासो नदेखाएको उपभोक्ताले गुनासो गरिरहेका छन् ।
धनकुटा नगरपालिका–७ चुवाको बोट चोक बसेर कलेज पढ्ने अस्मिता दाहाल दैनिक धनकुटाको सब्जी लाइनमा तरकारी बजारमा तरकारी किन्न जाने गर्नु हुन्छ ।
घरबाट मासिक रुपमा परिवारले पठाएको सीमित पैसामा धनकुटाको कोठाभाडा, कलेज फि र आफ्नो खर्चको व्यवस्थापन गर्ने उहाँ एक महिनामा तरकारी र खाद्यान्नमा भएको मूल्यवृद्धिले गर्दा खर्च व्यवस्थापन गर्नै कठिन हुन लागेको बताउनु हुन्छ ।
धनकुटा नपा–५ माथिल्लो कोप्चे बस्तीमा डेरा गरेर बस्ने मोहन तामाङ पनि अस्मिता जस्तै तनावमा हुनुहुन्छ । तामाङले भन्नु भयो–‘कोभिडले गर्दा लामो समय काम पाइएन । हप्तौँ एक छाक खाएर सुतेँ । झन् आजकल बजारमा तरकारी र खाद्यान्नको मुल्यवृद्धि हुँदा हामीजस्ता दिनभर काम गरेर बेलुकी आफ्नो छाक टार्ने मजदुर भोकै सुत्ने अवस्था आयो ।’
अस्मिता, कोपिला र मोहन त उदाहरण पात्र मात्र हुन् । यसको असर आम उपभोक्तामा परेको छ । बजारमा पछिल्लो एक महिनाको अन्तरमा दाल, चामल, गेडागुडी फलफूल, तरकारी तथा तेल र घिउमा प्रतिकिलो २ रुपैयाँदेखि १० रुपियाँसम्म मूल्यवृद्धि भएको छ ।
चालू आर्थिक वर्ष सुरु भएयता नै खानेतेलको मूल्य प्रतिलिटर ५० रुपियाँले बढेको छ भने बजारमा चिनीको पनि अभाव देखिन थालेसँगै खुद्रा पसलेले उपभोक्ताबाट प्रतिकिलो ५ रुपियाँदेखि १० रुपियाँसम्म अतिरिक्त लिन थालेका छन् ।
धनकुटाको सब्जी लाइनमा फलफूल तथा तरकारी विक्रेता समितिका अनुसार एक महिनाको अन्तरमा सबैजसो तरकारीको मूल्यवृद्धि भएको छ ।
समितिले उपलब्ध गराएको तथ्याङ्कअनुसार यही भदौमा काउलीको मूल्य प्रतिकिलो ४० रुपियाँ रहेकोमा असोजको पहिलो साता ८० रुपियाँ, टमाटर २५ रुपियाँ रहेकोमा ५० रुपियाँ पुगेको हो । यहाँ विक्री हुने हरेक तरकारीको मुल्य दोब्बर भएको छ ।
यस्तै चामल, दाल, चना, मटर, पीठो, आँटालगायतमा पनि प्रतिकेजी १० रुपियाँदेखि ५० रुपियाँसम्म मूल्यवृद्धि भएको धनकुटाका व्यापारी ज्ञानेन्द्र बस्नेत बताउनु हुन्छ ।
विगतका दशैँ र तिहारका बेला उद्योग वाणिज्य सङ्घ, घरेलु कार्यालय, स्थानीय तह र जिल्ला प्रशासन कार्यालयका प्रतिनिधि अनुगमनमा जाने गर्दथे ।
तर, यो वर्ष जिल्लाका अधिकांश स्थानीय तहले बजार अनुगमनतर्पm चासो नदिँदा गैरकानुनी रूपमा औषधि, खाद्य तथा पेय पदार्थ लगायतका वस्तु निर्वाध रूपमा विक्री वितरण हुने गरेको छ ।
बजार अनुगमन निर्देशिकामा नियमित अनुगमन गरिने व्यवस्था उल्लेख गरिएपनि हालसम्म धनकुटाका प्रभावकारी भएको छैन । जिल्लाका सात ओटै स्थानीय तहले अनुमगनको लागि दशैं पर्खिएको भान हुने नागरिक अगुवाको आरोप छ ।
स्थानीय तहले बजार अनुगमन निर्देशिका बनाएपनि कागजी रूपमा मात्र सीमित छ । वस्तु वा सेवा प्रदायक व्यवसायको दर्ता, नविकरण, आपुर्ति, मुल्य, नापतौल, विज्ञापनलगायत व्यापारिक क्रियाकलापको नियमित तथा आकस्मिक अनुगमन गर्न अनुगमन टोली गठन गरिनु पर्ने व्यवस्था छ ।
धनकुटा नगरपालिकाले स्थानीय राजपत्रमार्फत तीन वर्ष पहिले नै बजार अनुगमन निर्देशिका–२०७५ जारी गरेको छ । तर, निर्देशिका कार्यान्वयन भएको छैन ।
उपप्रमुखको संयोजकत्वमा उपभोक्ता हित संरक्षण समितिसमेत गठन गरिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । तर,समिति बनेपछि हालसम्म अनुगमन कार्य भएको छैन ।
अनुगमन नियमित गर्न नसकिएको उपप्रमुख सकुन्तला बस्नेतले बताउनु भयो । कोभिड सङ्क्रमणका कारण लामो समय अनुगनम प्रभावित बनेको उहाँको भनाइ छ ।
नगरपालिकाले डेढ वर्ष अघि बजार अनुगमन गरेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । नियमित अनुगमन नहु“दा आफैँ पनि यसबाट प्रभावित भएको उपप्रमुख बस्नेतले सुनाउनु भयो ।
केहि दिन पहिले पिठो किन्दा किरा फेला परेको उहाँको भनाइ छ । ‘दशैँअघि बजार पसल अनुगमन गरिने योजना छ ।’–उहाँले भन्नुभयो–‘नगरपालिकामा रहेको अनुगमन समिति सक्रिय हुन जरुरी छ । यतातिर हाम्रो चासो जानेछ ।’
धनकुटा बजार क्षेत्रमा खाद्यान्नमा अखाद्य वस्तु मिसावट हुने गरेको उपभोक्ताको गुनासो छ । दालमा ढुङ्गा, तिलमा कनिकालाई रङ्गाएर मिसिएको, मिति नाघेका प्याकेटका खानेकुरा तथा चिसो पेय पदार्थ अत्यधिक पाइने गरेपनि सम्बन्धित पक्षको चासो नगएको धनकुटा नपा–४ की मेनका निरौलाको आरोप छ ।
यसैगरी चौबिसे गाउ“पालिकामा पनि एक वर्षको अवधिदेखि बजार पसल अनुगमन गरिएको छैन । उक्त गाउ“पालिकामा जनप्रतिनिधि निर्वाचित भएर आएपछि अन्य स्थानीय तहको तुलनामा बजार अनुगमन तिव्रता दिएपनि पछिल्लो समय सुस्ताएको छ ।
एक वर्षअघि अनुगमनमा राजारानी बजारमा मिति नाघेका खाद्य तथा पेय पदार्थ विक्री गरेको पाइएको चौबिसे गाउ“पालिका उपाध्यक्ष यज्ञकुमारी रुचाल बताउनु हुन्छ ।
‘बजार अनुगमन हुन दशैँ नै पर्खिने अवस्था छ ।’–उहाँले भन्नुभयो–‘विभिन्न कठिनाइले नियमित गर्न सकिएको छैन ।’
जिल्लाका व्यापारिक केन्द्रलगायत ग्रामीण बजारमा दर्ता नगरिएका पसल अत्यधिक रहेको पनि उपभोक्ताको आरोप छ ।
छथर जोरपाटी गाउ“पालिकामा कार्यविधि प्रभावकारी भएको छैन । प्रमुख पर्यटकीयस्थल भेडेटार क्षेत्रमा पनि बजार होटल अनुगमन नभएको एक वर्ष बितिसकेको छ ।
कार्यविधि बनेपनि अनुगमन प्रभावकारी नभएको साँगुरीगढी गाउँपालिका अध्यक्ष कुमारजङ्ग याख्खाले बताउनु भयो ।
मुख्य जिम्मेवार निकाय खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण डिभिजन, घरेलु तथा साना उद्योग विकास समिति, कर कार्यालय, जिल्ला प्रशासन, वाणिज्य सङ्घलगायत पछिल्लो समय अनुगमन कार्यमा मौन रहेको अधिकारकर्मीको आरोप छ ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालयले यथासक्य चाँडो अनुगमन गर्ने जनाएको छ । दशैँ अगावै अनुगमन गरिने सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी रामनारायण श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो ।
चाड पर्वको मौका छोपेर मुल्य बढाउने, अखाद्य वस्तु मिसावट तथा विभिन्न रूपमा उपभोक्ता ठगिने क्रम रोक्न नियमित अनुगमन गरिनु पर्ने उपभोक्ताको भनाइ छ ।