अनौपचारिक क्षेत्र सेवा केन्द्र (इन्सेक) कपिलवस्तुको आयोजनामा नेपाल मानव अधिकार वर्ष पुस्तक २०१९ का लागि सङ्कलन गरिएका घटनाहरूको प्रकाशन पूर्व वार्षिक समीक्षा कार्यक्रम मङ्सिर ४ गते तौलिहवामा सम्पन्न गरिएको छ ।
कार्यक्रममा प्रदेश ५ का सांसद शहसराम यादवले इन्सेकले विगतदेखि मानव अधिकारको घटनाहरूको सङ्कलन गरी वर्ष पुस्तक मार्फत नेपालको मानव अधिकारको अवस्था प्रस्तुत गर्ने काम गरेको बताए ।
उनले नागरिकका अधिकार तथा आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकारका विषयमा समेत प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको भन्दै बनेका कानुन कार्यन्वयनमा जोड दिए ।
पहुँच नभएका पछाडि पारिएका नागरिकहरूको आवाज पनि मानव अधिकारकर्मीले उठाउनु पर्ने भन्दै वर्ष पुस्तकका समावेश गर्न सुझाव दिए ।
यादवले शिक्षामा दरबन्दीको अभाव रहेको निशुल्क शिक्षा भने पनि विभिन्न बहानामा शुल्क लिने काम भएकोले त्यस्ता विषयवस्तु पनि समेटन आग्रह गरे ।
राष्टिय मानव अधिकार आयोग प्रदेश ५ का प्रमुख पवनकुमार भट्टले इन्सेकले देशव्यापी रूपमा गरिरहेको मानव अधिकारको अनुगमन र प्रलेख कार्य उदाहारणीय भएको बताए ।
नेपालमा विगत २६ वर्षदेखि मानव अधिकारको घटना तथा ज्यादतीका घटना समेटेर वर्ष पुस्तक प्रकाशन गर्ने एक मात्र संस्था इन्सेक भएको र वर्ष पुस्तकमा प्रकाशन हुने घटनाहरूको पूर्व समीक्षामार्फत केलाउने कार्य सरहानीय भएको बताए ।
उनले मानव अधिकारको विषयवस्तु गहन भएकाले सबै नागरिक सम्मानित र स्वतन्त्र र मर्यादित रूपमा बाँच्न पाउनु मात्रै नभइ स्वच्छ वातावारणमा बस्न पाउनु, विकासको अधिकार अनुभूति गर्न पनि मानव अधिकार भएको बताए ।
आप्रवासी कामदारहरूको हक अधिकारका विषयाम स्वच्छ वातावरण, मिसावट रहित खाना, पोषणका कुरा पनि समेटनु पर्ने सुझाव दिए । भट्टले स्थानीय तहमा न्यायिक समितिले गरेका निर्णय र प्रकृयाको समेत अनुगमन तथा अवस्था वर्ष पुस्तकमा समावेश गर्न सुझाव दिए ।
सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी रामेश्वर अर्यालले वर्ष पुस्तक मानव अधिकारको दस्तावेज भएकोले यसमा प्रकाशन हुने कुरा सत्यतथ्य हुनु पर्ने सुझाव दिए ।
जिल्ला सरकारी वकिल कमल पन्थीले द्वन्द्वकालमा मानव अधिकारको अवस्थाका बारे जोखिम मोलेर भए पनि वर्ष पुस्तक प्रकाशन हुने गरेको स्मरण गरे । जिल्ला प्रहरी कार्यालयका डिएसपी रवि रावलले छुटेका घटनाहरू प्रहरीसँग समन्वय गरी सङ्कलन गर्न सुझाए ।
सञ्चारिका समूह प्रदेश ५ की अध्यक्ष पार्वती पाण्डेले मानव अधिकारका सवालमा घटना सङ्कलन गर्ने, घटनाको अनुगमन गर्ने अभिलेख राख्ने एउटा मात्र संस्था इन्सेक भएको बताइन् । उनले बालविवाह र स्वास्थ्य उपचार नपाएका घटना छुटेकोले समावेश गर्न सुझाव दिइन् ।
समीक्षा कार्यक्रममा इन्सेक जिल्ला प्रतिनिधि नन्दराम पौडेलले सन् २०१८ जनवरीदेखि हालसम्म घरेलु हिंसाका १ सय ३२, बलात्कारका आठ, बलात्कार प्रयासका चार, मानव बेचबिखनका नौ, अपहरण पछि हत्याको एक, कथित बोक्सी आरोपमा दुर्व्यवहारको एक, जातीय छुवाछुतको एकलगायत १ सय ६० ओटा घटना समेटिएको प्रतिवेदन प्रस्तुत गरेका थिए ।
नन्दराम पौडेल