हुम्लाको सर्केगाड गाउँपालिका‐३ स्थित उनापानीकी १८ वर्षीया हस्तकला फडेरा आमाको गर्भमा रहेको अवस्थामा उनका अभिभावकले मगनी गरेका थिए ।
आमा बुवाको बचनले गाउँ भित्रैका छिमेकीसँग मगनी भए पनि यतिखेर उनी १८ वर्षकी भएकी छन र उनका आमा बुवाले विवाह गर्ने तयार गरिरहेको हस्तकलाले इन्सेक प्रतिनिधिसँग गुनासो गर्नु भएको छ ।
हस्तकला आमाको गर्भमा रहँदा उनकी आमा र सोही ठाउँका हिराजन कार्कीको आमाबीच मगनी सम्झौता भएको हस्तकलाले जानकारी दिनु भयो । गर्भमा हुँदा नै मगनी भएपछि फडेराको विवाह कार्कीसँग हुने पक्का भएको थियो ।
हामी २० वर्ष भएपछि विवाह गर्ने किशोरी फडेराले बताए पनि उनका घरपरिवारले तत्काल विवाह गर्न दवाव दिएको हस्तकलाको गुनासो छ । “मलाई केही थाहा छैन, आमाबुबाले म नजन्मदै गाउँकै हिराजनका अभिभावकलाई बचन दिनु भएछ ।” उहाँले भन्नु भयो । अब विवाह गर्न मात्रै बाँकी हो । यो उनीहरूको मात्रै समस्या होइन पुरै गाउँमा पहिलादेखि नै यस्तो चलन रही आएको छ ।
गाउँमा यी प्रतिनिधि पात्र मात्र हुन् । उनी जस्तै गाउँका अधिकांश किशोरीहरू गर्भमा हुँदा अभिभावकले मगनी गरिसकेका हुन्छन । यस्ता घटनाहरू देखिएपछि जिल्लामा रहेका सामाजिक सङ्घसस्थाहरूले किशोरीहरूलाई विावाह रोक्ने अभियान संञ्चालन गर्न सुरू गरिएको कर्णाली एकीकृत ग्रामीण विकास केन्द्र (किर्डाक) नेपालका कार्यालय प्रमुख जनक बुढाले बताउनु भयो ।
यस्तै हस्तकलाको विवाह यतिखेर भई सक्थ्यो जिल्लामा रहेका सामाजिक सङ्घ संस्था र प्रहरी प्रशासनले रोकेपछि हसतकलाको विवाह रोकिएको अधिकारकर्मी गंगा बोहोराले बताउनु भयो । पछिल्लो समय सचेतना मूलक कार्यक्रमले केही सुधार भएको छ । त्यस्तै महिला कल्याण हुम्लाका फिल्ड संयोजक पदमराज हमालका अनुसार बालविवाह, बहुविवाह र छाउपडी सम्बन्धि सचेत गराउन आफू लागि परेको बताउनु हुन्छ ।
गाउँमा पहिलेदेखि नै चल्दै आएको यस्ता परम्परा परिवर्तन हुनुपर्छ यस सम्बन्धमा स्थानीय तहले पहल गरिरहेको सर्केगार्ड गाउँपालिका अध्यक्ष कृष्णा रोकायले बताउनु भयो । उहाँले भन्नु भयो गाउँहरूमा पहिलेदेखि चल्दै आएको संस्कृति भनेर कुरीति काम हुँदै आएको छ । अध्यक्ष रोकायले भन्नु भयो “ यस समस्यालाई परिवर्तन गर्न नीति बनाउने छौँ र परिवर्तन ल्याउने छौँ ।”