नेपाल मानव अधिकार वर्ष पुस्तकर २०२५ का लागि संकलन गरिएका घटनाहरुको अद्यावधिक तथा पुनर्पुष्टि गर्नका लागि इन्सेक जिल्ला प्रतिनिधिहरुको जिल्लास्थिति बिभन्न सरोकारवालाहरुको सहभागितामा ०८१ पुस ७ गते वार्षिक समीक्षा कार्यक्रम सम्पन्न गनुभएको छ ।
इन्सेक दार्चुला प्रतिनिधि नरेन्द्रसिंह कार्कीका अनुसार अनौपचारिक क्षेत्र सेवा केन्द्र (इन्सेक) दार्चुलाको आयोजनामा नेपाल मानव अधिकार वर्ष पुस्तक सन् २०२५ प्रकाशन पूर्व वार्षिक समीक्षा कार्यक्रम ०८१ पुस ८ गते जिल्ला सदरमुकाम खलंगामा सम्पन्न भएको छ ।
जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख महादेब बडू (कस्यप) को प्रमुख आतिथ्य तथा प्रमुख जिल्ला अधिकारी यज्ञराज जोशीको विशिष्ट आतिथ्यमा पूर्व समीक्षा सम्पन्न भएको हो ।
जिल्लामा सन २०२४ जनवरीदेखि डिसेम्बर महिनासम्म सङ्कलन गरिएका मानव अधिकार उल्लंघन र ज्यादतीका गरी ६६ ओटा घटना सङ्कलन गरिएको इन्सेक जिल्ला प्रतिनिधि नरेन्द्रसिह कार्कीले जानकारी दिनुभयो ।
जसमा बलात्कार तथा बलात्कार प्रयासका नौ ओटा, घरेलु हिंसाका ५२ ओटा, हत्या, हत्या प्रयासका तीन तथा अमानवीय व्यवहारका दुई ओटा घट्ना संकलन गरिएको छ । यो वर्ष आर्थिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक अधिकार, वातावरण तथा स्वास्थ्यको अधिकारलाई प्राथमिकता राखेर जिल्लाको मानव अधिकारको अवस्था संकलन गरिएको इन्सेक प्रतिनिधि कार्कीले बताउनु भयो ।
जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख महादेव बडू (कस्यप) ले इन्सेकले जिल्लाभरिको तथ्याङ्क उजागर गरेर राज्यलाई जवाफदेहि बनाउने काम गरेको बताउनु भयो । उहाँले भन्नुभयो, जिल्लामा एक्लै भए पनि इन्सेकले हरेक वर्ष पुस्तक प्रकाशन गरेर सरोकारवालाई घच्घच्याउने काम गरेको छ । यो प्रंशसनीय कार्य हो ।
प्रमुख जिल्ला अधिकारी यज्ञराज जोशीले राज्यले गर्नु पर्ने काम इन्सेकले गरेकोमा धन्यवाद दिनुभयो । मानव अधिकारकर्मीले उठान गरेका विषयबस्तुले कर्मचारी तथा नीतिनिर्मातालाई सहयोग पु¥याएको उहाँले बताउनु भयो ।
शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई प्रमुख जयराज पन्तले जिल्लामा झण्डै अढाई प्रतिशत बालबालिका विद्यालयबाहिर रहेको उल्लेख गर्दै यसको खोजबिनमा सहयोग गर्नुपर्ने बताउनु भयो । यो कार्य राज्यको हो, तर अहिलेसम्म शिक्षा क्षेत्रको यो तथ्याङ्कमा कमी आउन सकेको छैन् । यसमा इन्सेक लगायतका संघसंस्थाले भूमिका खेलेर सहयोग गर्नु पर्ने उहाँको भनाइ छ ।
पत्रकार कमलराज जोशीले प्रजनन् स्वास्थ्य, नवजात शिशु मृत्युदर, मातृमृत्युदरका समग्र पक्षलाई वर्ष पुस्तकमा समेट्न सुझाव दिनुभयो । पत्रकार महासंघका निवर्तमान अध्यक्ष कृष्णसिह धामीले मालिकार्जुन गाउँपालिकामा देखिएको बालश्रम र बालविवाहका समस्या तथ्यांकमा ल्याउन सुझाव दिनु भयो ।
इन्सेक डडेल्धुरा प्रतिनिधि शेरबहादुर भण्डारीका अनुसार नेपाल मानव अधिकार वर्ष पुस्तक २०२५ प्रकाशन पूर्व वार्षिक समीक्षा सम्पन्न भएको छ । इन्सेक डडेल्धुराको आयोजनामा ०८१ पुस ८ गते नेपाल मानव अधिकार वर्ष पुस्तक २०२५ प्रकाशन पूर्व समीक्षा कार्यक्रम सम्पन्न गरिएको हो ।
इन्सेक डडेल्धुरा प्रतिनिधि शेरबहादुर भण्डारीले जिल्लामा एक वर्षको अवधिमा इन्सेकले अभिलेख गरेका ४८ ओटा घटना सार्वजनिक गर्नुभएको थियो । उहाँले एक वर्षमा संकलन गरेका घटनाहरूको सार्वजनिकीकरण र जिल्लाको समग्र मानव अधिकारको अवस्था प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।
सन् २०२४ जनवरीदेखि डिसेम्बरसम्म बलात्कार र यौन दुव्र्यवहारबाट दुई जना बालिका र दुई महिला गरी चार जना पीडित भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । अभद्र व्यवहार तथा हातपातबाट दुई, बहुविवाहबाट तीन र घरेलु र महिला हिंसाबाट ४२ जना पीडित भएका छन् ।
महिला अधिकारकर्मी पदमा भण्डारीले हिंसामा परेका ग्रामिण भेगका महिलाहरु अझै न्यायका लागि खुलेर बाहिर आउन नसकेको बताउनु भयो । ‘इन्सेकको अभिलेख हेर्ने हो भने पनि ग्रामीण भेगका घटनाहरु कम छन् । अझै ग्रामीण भेगका पनि विकट ठाउँका घटनाहरु कम छन् । ती ठाउँहरुमा सचेतनामूलक कार्यक्रम गर्न जरुरी छ,’ उहाँले भन्नुभयो ।
वर्ष पुस्तकले घटना अभिलेखिकरणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको भन्दै कार्यक्रमका सहभागीले प्रशंसा गरेका थिए । जिल्ला प्रशासन कार्यालय डडेल्धुराका नायब सुब्बा चन्द्र रोकायाले इन्सेकले उठाएका सवालहरुमा सरोकारवाला सबैले एकजुट भएर लाग्नु पर्ने बताउनु भयो । इन्सेकले मानव अधिकार हनन् र ज्यादतिका घटना अभिलेख गरेर राज्यलाई सहयोग पुर्याउँदै आएको उहाँले बताउनुभयो । पत्रकार राम धामीले नागरिक, राजनीतिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकारसँगै वातावरणको सवाललाई पनि प्राथमिकतामा राखिनु पर्ने बताउनु भयो ।
भित्री मधेशका नागरिक हरेक वर्ष बाढीपहिरोको बितण्डामा पर्ने गरेको बताउँदै यी विषयबस्तुमा राज्यलाई जबाफदेही बनाउन इन्सेकलगायतका संघसंस्था र सञ्चारकर्मीले आवाज उठाउनु पर्ने उहाँले बताउनु भयो ।
नेकपा एकीकृत समाजवादी, डडेल्धुराका सचिवालय सदस्य डम्बर साउदले इन्सेकसँगै राजनीतिक दल पनि मानव अधिकारका सवालमा हातेमालो गर्दै अगाडि बढ्ने प्रतिवद्धता जनाउनु भयो । मानव अधिकार हनन् र ज्यादतीका घटना निराकरणका लागि गाउँघरमै गएर कार्यक्रम गर्न उहाँले सुझाव दिनु भयो ।
अधिवक्ता बिष्णु भट्टले डडेल्धुरा अदालतमा सम्बन्धबिच्छेदका घटनाहरु धेरै आउने गरेको बताउँदै सम्बन्धबिच्छेदपछि ती दम्पत्तिका छोराछोरीको अवस्था दयनीय भइरहेकोले यी घटनाहरुलाई पनि वर्ष पुस्तकमा समेट्न आग्रह गर्नु भयो ।