अपाङ्गमैत्री भौतिक संरचना निर्माण नहुँदा मुगु जिल्लाका अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई सेवा लिदा समस्या भोग्नु परेको अपाङ्गता भएका व्यक्तिले गुनासो गरेका छन ।
भौतिक संरचना निमार्ण गर्दा अपाङ्गमैत्री भवन बनाउनु पर्ने नेपाल सरकारले नीति ल्याएको भएपनि व्यवहारमा कार्यान्वयन नहुँदा अपाङ्गता भएका व्यक्तिले सेवा लिदा समस्या भोग्ने गरेका छन ।
छाँयानाथ रारा नगरपालिका–१३ का धनसिंह कामी उमेरले ४० वर्ष पुगिसकेका छन् । शारीरिक अपाङ्गगताको कारण आफ्नो शरीर वैशाखीको भरमा चलाउनु पर्ने उहाँ बताउनु हुन्छ । नेपाल सरकारले अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि सवारी साधनको सिट र सेवा लिने स्थान अपाङ्गमैत्री हुनुपर्ने भनेता पनि आफूलाई सेवा लिने कुनै पनि ठाँउमा सजिलो नभएको बताउनु हुन्छ । आफ्नो गाउँ लुममा भएको स्वास्थ चौकीमा जान पनि आफूलाई गाहे हुने र छाँयानाथ रारा नगरपालिकाले चलाउने गरेको नगर बसमा अपाङ्गता भएका व्यक्तिको लागि सिट सिमित भनिए तापनि अहिलेसम्म अपाङ्ग सिट त के आफूले बसमै बस्ने अवसरसम्म नपाएको गुनासो गनु भयो ।
जिल्लामा भएका चार ओटै स्थानीय तह सोरु गाउँपालिका, खत्याड गाउँपालिका, छाँयानाथ रारा नगरपालिका र मुगम कारमारोङ्ग गाउँपालिकाका भवन समेत अपाङ्ग मैत्री छैनन् ।
२०७८ सालको जनगणना अनुसार जिल्लामा १ हजार ७ सय ५६ जना अपाङ्गता भएका व्यक्ति रहेका छन् । ६४ हजार ५ सय ४९ जनसङ्ख्या भएको जिल्लामा करिब १ हजार ७ सय ५६ जना अपाङ्गता भएका व्यक्ति हुँदा सम्बन्धित सरोकारवाला निकायले अपाङ्गमैत्री भवन निर्माणमा भने चासो दिएको देखिदैन ।
मुगु जिल्लाको जिल्ला अस्पताल बाहेक अरू कुनै कार्यालय अपाङ्गमैत्री छैनन् । यसैगरी मुगुका अधिकांश विद्यालयका भवन अपाङ्गमैत्री छैनन । जिल्लामा आधारभूत विद्यालय १ सय १०, माध्यमिक विद्यालय ३०, उच्च मावि दुई र निजी नौ गरी १ सय ४१ विद्यालय रहेका छन् । यी विद्यालयमा अपाङ्गता भएका बालिका ६८ जना र बालक ४३ जना अध्ययरत रहेका छन् । जिल्लामा अपाङ्गतामैत्री विद्यालय दुई ओटा मात्रै छन् ।
केही गैरसरकारी निकायको सहयोगमा विद्यालयका शौचालय अपाङ्गमैत्री बनाइएको छ । विद्यालयका शौचालय अपाङ्ग मैत्री भएपनि पानीको अभावका कारण प्रयोगमा आउन सकेका छैनन ।
सेवाग्राहीहरू बढी आउने कार्यालय, सरकारी तथा निजी विद्यालय, जिल्ला प्रहरी कार्यालय, जिल्ला प्रशासन, हुलाक, जिल्लामा भएका सम्पूर्ण स्वास्थ्य चौकी र जिल्लामा भएका सबै बैंक अपाङ्गमैत्री छैनन् ।
अपाङ्गता भएका व्यक्ति स्वास्थ्य संस्थामा गएर सहजै सेवा पाउने अवस्था छैनन ।सोरु गाउँपालिका– ९ कालैका मनिचन्द्र चौलागाईंले पनि सेवालिन सहज नभएको गुनासो गर्नुहुन्छ । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा भेट्दा उनलाई केही कुरा सोध्ने अवसर मिलेको थियो । उनी शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्ति हुन उनलाई कुनै पनि घरको तला चढ्दा तल माथि गर्न आफूलाई धेरै गाह्रो हुने बताउनु हुन्छ । मुगुको राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक घरको तीन तला माथि भएको र आफू शरीरमा अशक्त भएको कारण तल माथि गर्न धेरै गाह्रो भएको उहाँले गुनसो गर्नु भयो । मुगुमा भएका सबै बैंकको अवस्था यही हो सबै बैंकहरू प्रायः तीन चार तला माथि नै राखेर सेवा दिने गरेका छन् अपाङ्गता, वृद्ध आमा बुबा र गर्भवती भएका महिलाहरूका लागि तल माथि गर्न जोखिम पूर्ण हुने गरेको छ ।
छाँयानाथ रारा नगरपालिका–११ की रिठु बुढाको पनि यस्तै गुनासो रहेको छ । उहाँलाई नगरपालिकामा काम पर्दा नगरपालिकाको सेवा लिन जादाआउदा कतिको सजिलो छ ? भनेर सोध्दा आफू गर्भवति भएको र नगरपालिकामा काम भएको बेला जाँदा आफूलाई नगर पालिकाको भवनको तलमाथि आउन र जान गाह्रो हुने गुनासो गर्नु भयो । आफूलाई मात्र नभएर नगरमा काम पर्दा जाने गर्भवती महिला, साना बालबालिका, वृद्ध आमा बुवा र अपाङ्गगता भएका व्यक्तिका लागि कार्यालय भवन सेवाग्राही मैत्रीपूर्ण नभएकाले सेवा लिनलाई आउन जान भर्याङको भरमा तल माथि गर्नुपर्ने भएको कारण गाह्रो हुने रिठु बुढाले बताउनु भयो ।
कतिपय ठाँउमा अपाङ्गमैत्री भवन निर्माण नभएर अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई सेवा लिन समस्या भएको छ भने अझ बढी भौगोलिक विकटताको कारण बाटोको समस्याले झन समस्या माथि समस्या थपिएको सोरु गाउँपालिका–९ की जुनतारा योगीले गुनासो गर्नु भयो ।
