नीति तथा कार्यक्रम मानव अधिकारमैत्री बनाउन प्रतिबद्ध छौँ

यतिखेर देशमा भएका तीन ओटै तहका सरकारहरूले नीति तथा कार्यक्रम बनाउने र सोही अनुसार बजेट निर्माण गर्ने समय भएको छ । तीन ओटा नगरपालिका र नौ ओटा गाउँपालिका रहेको सिन्धुपाल्चोक हिमाली तथा पहाडी जिल्लाकोरूपमा परिचित छ । यस जिल्लामा रहेको स्थानीय तहबाट प्रस्तुत नीति तथा कार्यक्रमले मानव अधिकार संरक्षणमा के कस्तो भूमिका निर्वाह गर्दछ ? स्थानीय सरकार नागरिकको सबैभन्दा नजिकको सरकार भएकोले नागरिकका हक, अधिकार स्थापित गर्ने योजना के छ ? यसै सन्दर्भमा सिन्धुपाल्चोक जिल्लाका चार जना प्रमुख तथा उपप्रमुखसँग इन्सेक सिन्धुपाल्चोक प्रतिनिधि नातिबाबु धितालले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

झम्कनाथ नेपाल

अध्यक्ष, इन्द्रावती गाउँपालिका, सिन्धुपाल्चोक

हामी अहिले गाउँ सभाको पूर्व सन्ध्यामा छौं । समाजमा रहेका ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका, गर्भवती महिला तथा सुत्केरी महिलाहरूका लागि धेरै भन्दा धेरै सुविधा उपलब्ध गराउनेतर्फ हाम्रो ध्यान पुग्ने छ । समाजमा आर्थिक अधिकारबाट वञ्चित पारिएका महिलाहरूलाई सहयोग पु¥याउने उद्देश्यले महिलाको प्रतिनिधि मूलक संस्था महिला सञ्जाल निर्माण गर्ने तयारीमा हामी छौं । त्यसको कार्यविधि समेत तयार गरेका छौं । आर्थिकरुपले कमजोर महिलाहरूलाई सीप मूलक तालिमको योजना बनाउने लक्ष्य राखिएको छ । तालिम प्राप्त महिलाहरूले उत्पादित सामग्रीको बजारीकरण गर्ने समेतको योजना रहेको छ  । इन्द्रावती गाउँपालिको विकासको पहिलो क्षेत्र शिक्षा हो भने दोस्रोमा स्वास्थ्य रहेको छ । यस पालिकामा ३९ ओटा सामुदायिक विद्यालयहरू छन् । ती सबै विद्यालयहरूमा यसवर्ष आई टी को व्यवस्था गर्ने र सिकाइ उपलब्धिमा विकास गर्ने लक्ष्य रहेको छ ।  पालिका भित्र दुई ओटा आधारभूत अस्पताल र नौ ओटा स्वास्थ्य चौकीहरू छन् । अस्पताल र स्वास्थ्य चौकीहरूसम्म पुग्न नसक्ने ज्येष्ठ नागरिकहरू, अपाङ्गता तथा अशक्तहरूका लागि प्रत्येक महिनाको २१ गतेदेखि २५ गतेसम्म ज्येष्ठ नागरिक स्वास्थ्य घर दैलो कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ । त्यसलाई थप व्यवस्थित गरिनेछ । दीर्घ रोगीहरूका लागि निःशुल्क औषधि वितरण अभियान सुचारु हुने छ । मानव अधिकारसँग सम्बन्धित केही घटनाहरू न्यायिक समितिमा आइरहेका छन् । आएका मुद्दाहरूलाई न्यायिक निरूपण गर्न न्यायिक समिति गतिशील छ । मानव अधिकारसम्बन्धी पाँचौं राष्ट्रिय कार्ययोजना कार्यान्वयनका लागि स्थानीय तहमा समन्वय समिति गठन भएको त छैन तर मानव अधिकार संरक्षणमा इन्द्रावती गाउँपालिका सधै प्रतिवद्ध छ ।

सिता थापा

उपप्रमुख, चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका

Photo20240524sindhupalchowksita thapaचौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिकामा आउदो आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रममा लक्षित वर्ग मध्ये पनि महिला, ज्येष्ठ नागरिक तथा दलितहरूको लागि छुट्टाछुट्टै थप सिर्जनात्मक कार्यक्रमहरू तय गरिनेछ । ज्येष्ठ नागरिकका लागि ज्येष्ठ नागरिक सम्मान, न्यानो कपडा वितरण, लौरो वितरण जस्ता सिर्जनात्मक कार्यक्रमका लागि तयारी रहेको छ । महिलाका लागि आयआर्जनसम्बन्धी र प्रविधिसम्बन्धी कार्यक्रम तय गरिने लक्ष रहेको छ । बालबालिकाका लागि बाल अधिकार, बाल सञ्जाल, बाल क्लव निर्माण तिनीहरूको परिचालन र बालबालिकाहरूको अन्तर्निहित अतिरिक्त क्रियाकलाप सञ्चालनका लागि कार्यक्रम तय गरिने छ । यस चौतारा साँगाचोकगढी नगरमा भएका केही महिला अल्पसङ्ख्यक र जनजातिहरूमा मानव अधिकारको उपभोगमा समस्या देखिएको छ । कतिपय स्थानीय वस्तीहरूमा कुटपिट, घरेलु हिंसा लगायतका घटना हुने गरेको छ । विशेषगरी अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूमा उपयुक्त शिक्षा, रोजगारीसँग जोडिन नसक्ने समस्या देखिएको छ । आउदो आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रममा उक्त कुरालाई प्राथमिकतामा राखिने छ । पालिकामा रहेको न्यायिक समितिले व्यक्तिको मानव अधिकार संरक्षणमा काम त गरिरहेकै छ तर न्यायिक समितिमा मेरो मानव अधिकार हनन भयो भनेर पीडित पक्ष नआउने समस्या छ । त्यसकारणले पनि नागरिकहरू बिच मानव अधिकारसम्बन्धी सचेतना दिलाउन जरूरी छ । निकट भविष्यमै मानव अधिकारसम्बन्धी स्थानीय समन्वय समिति गठन गरेर मानव अधिकारको सवालमा सचेतना कार्यक्रम तय गरिनेछ भने पालिकाले शिक्षा र स्वास्थ्यलाई नीतिगतरुपले र बजेटको हिसाबले पनि उच्च प्राथमिकतामा राखेर काम गर्ने छ ।

उमा प्रधान

उपप्रमुख, मेलम्ची नगरपालिका

Photo20240524sindhupalchowkuma pardhanठूला ठूला प्राकृतिक बिपत्तिहरू व्यहोदै आएकोे मेलम्ची नगरपालिकाले आउदो आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रमहरूमा बिपदले आक्रान्त नागरिहरूको जिवनस्तर उठाउने लक्षित कार्यक्रमहरू तय गरिने उपप्रमुख उमा प्रधानले बताउनु भयो । स्वास्थ्य, शिक्षा र खानेपानीलाई उच्च प्राथमिकतामा राखिने छ । विभिन्न घटनाक्रमहरूबाट जोखिममा रहेका महिला र बालबालिकाहरूलाई सम्बोधन गरिने कार्यक्रमहरू यसवर्ष तय गर्नुपर्ने छ । कतिपय व्यक्तिगत घटनाक्रमहरू न्यायिक समितिमा दर्ता हुने गरेको तर धेरै घटनाहरू नआउने गरेको अवस्था छ । दर्ता हुन आएका घटनाहरूमा व्यक्तिको मानव अधिकार संरक्षण गर्दै निरूपण हुने नै छ । मानव अधिकारसम्बन्धी पाँचौं राष्ट्रिय कार्ययोजना कार्यान्वय गर्ने सन्दर्भमा मेलम्ची नगरपालिकामा स्थानीय तह समन्वय समिति गठन हुन सकेको छैन । निकट भविष्यमा समिति गठन गरी त्यसले निर्दिष्ट गरेका बुँदाहरु कार्यान्वय गरिने छन् ।

सुनिता अधिकारी

उपाध्यक्ष, पाँचपोखरी थाम्पाल गाउँपालिका

Photo20240524sindhupalchowkSunita Adikariपाँचपोखरी थाम्पाल गाउँपालिकाले आउदो आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रमहरूमा ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई निःशुल्क औषधि वितरणको कार्यक्रम तय गरिने छ । गर्भवती महिलाहरूलाई पोषणको र सुत्केरी महिलाहरूलाई कोशेली भेटघाट कार्यक्रमको योजना रहेको छ भने सुत्केरी हुने महिलालाई सुत्केरी गराउन स्वास्थ्य संस्थासम्म पुग्नको लागि निःशुल्क एम्बुलेन्स सेवाको कार्यक्रम पनि तय गरिने छ । महिला र दलितहरूका लागि कानुनले तोकिदिएको अधिकार प्रदान गर्दै पालिकाबाट सीप मुलक तालिमको व्यवस्था गर्ने योजना रहेको छ । पाँचपोखरी थाम्पाल गाउँपालिकाले शिक्षा, स्वास्थ्य र पर्यटनमा विशेष जोड दिने नीति लिएको छ र सोही अनुसार योजनाहरू बन्नेछ । खानेपानीमा एक घर एक धारा, स्वास्थ्यमा पोषण खोप जस्ता कार्यक्रम रहेको छ । स्थानीय निकायमा रहेको न्यायिक समिति अन्तर्गत प्रत्येक वडा वडामा रहेका मेलमिलापकर्ता मार्फत मुद्दा गाँउपालिकामा आउछ । मुद्दाको प्रकृति अनुसार मेलमिलाप गराउने वा अन्यत्र रिफर गर्ने भन्ने टुङ्गो हुन्छ । मानव अधिकार संरक्षणमा न्यायिक समिति संवेदनशील हुने छ ।  मानव अधिकार सम्बन्धी पाँचौं राष्ट्रिय कार्ययोजना कार्यान्वय गर्ने विषयमा कार्यविधिको अभावले यस पालिकामा समन्वय समिति गठन हुन सकेको छैन ।